Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 14-15. Yüzyıllar Türk Edebiyatı

Ünite 8: Türk Şiirinde Nazire Amaçlarımız — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Nazire — Bir şairin tanınmış bir şiirine başka bir şair veya bizzat kendisi tarafından aynı vezin, kafiye ve redifle yazılan benzer şiirdir. Genellikle gazel ve kaside nazım şekillerinde görülür; metinde Yûnus Emre'nin Ahmed-i Yesevî şiirlerine yazdığı manzumeler buna örnektir.

Zemîn Şiir (Model Şiir) — Nazire yazılırken örnek alınan, ilk defa söylenmiş olan model manzumeye denir. Divan şiirinde sonradan yazılan nazireler bu zemin şiirin kafiye ve redif örgüsüne uyarak şekillenir.

Nazîre-gû / Nazîre-perdâz — Başka şairlerin şiirlerine nazire yazma konusunda maharet sahibi olan, nazire üreten şairler için kullanılan terimdir. Bu şairler usta şairlerin tarzını taklit ederek kendi sanatçı kimliklerini geliştirirler.

Mu’âraza — Arap edebiyatında nazire terimi yerine kullanılan ve bir şiire aynı biçim ve içerik özellikleriyle karşılık verme, boy ölçüşme anlamlarına gelen terimdir. Edebî yarışma ve atışma ruhunu barındırır.

Müşâ’are — Şairlerin aynı zaman dilimi içerisinde karşılıklı olarak şiir söylemeleri veya yazmaları durumudur. Nazire geleneğinin anlık ve canlı bir uygulaması olarak kabul edilir.

Şi‘r-i Müşterek (Ortak Şiir) — Bir beyit veya mısraının bir şair, diğer beyit veya mısraının ise başka bir şair tarafından söylendiği ortak kaleme alınmış gazel ve benzeri manzumelerdir.

Nakîze — Bir şiir esas alınarak onunla aynı vezin ve kafiyede kaleme alınan, ancak anlamca tamamen zıt bir konu işleyen ve zemin şiire bir nevi reddiye niteliği taşıyan şiir türüdür; metinde Sâgarî’nin Necâtî’ye yazdıkları buna örnektir.

Mecmû’atü’n-nezâ’ir — Türk edebiyatında Ömer b. Mezîd tarafından 1436 yılında derlenerek Sultan II. Murad’a sunulan, bilinen ilk nazire mecmuasıdır. Eserde 84 şairden 397 şiir yer almaktadır.

Câmi‘ü’n-nezâ’ir — Eğirdirli Hacı Kemâl tarafından 1512 yılında derlenen, 266 şairden 2824 şiir içeren ve Anadolu sahasındaki ilk üç yüz yıllık edebî verimleri toplayan önemli bir nazire mecmuasıdır.

Mecma‘ü’n-nezâ’ir — Edirneli Nazmî tarafından 1524 yılında derlenen, 360'tan fazla şairin 5527 şiirini barındıran ve nazire mecmuaları arasında en çok şiir içeren dev eserdir.

Pervâne Bey Mecmuası — Kanunî Sultan Süleyman devrinde 1560-1561 yıllarında Pervâne Bey tarafından derlenen, şairlerin kimliklerine dair düşülen açıklayıcı kayıtlarla dikkat çeken ve Topkapı Sarayı'nda nüshası bulunan önemli bir mecmuadır.

Metâli’ü’n-nezâ’ir — Budinli Hisâlî tarafından XVII. yüzyılın ortalarında derlenen ve diğer mecmualardan farklı olarak şiirlerin sadece matla beyitlerine yer veren nazire mecmuasıdır.

Tazmîn — Fars edebiyatında nazire karşılığı kullanılan terimlerden biri olup, genel anlamda başka bir şairin mısra veya beytini kendi şiirine katma veya benzer tarzda şiir üretme sanatıdır.

İstikbâl — Fars edebiyatında bir şairin şiirine karşılık yazmak, onun yolundan gitmek anlamında nazire için kullanılan terimdir.

Cevâb — Fars edebiyatında ve Türk edebiyatında, bir şairin şiirine başka bir şairin yazdığı nazire şiiri ifade etmek için kullanılan kelimedir.

İhtizâ — Arap edebiyatında nazire türünü karşılamak üzere kullanılan terimlerden biri olup, şiir alanındaki karşılıklı tesir ve esinlenme durumunu ifade eder.

Muhâkât — Arap edebiyatında nazire anlamında kullanılan, bir şiirin üslup ve edasını taklit etme, ona benzer bir eser ortaya koyma durumunu belirten terimdir.

Gazel-i Müşterek — Birden çok şairin ortaklaşa beyitler ekleyerek ya da birlikte oluşturdukları, ortak yazılmış gazel nazım şeklindeki manzumelerdir.