Ünite 5: Arapça Edatlar, Arapça Söz Kalıpları, Transkripsiyon (Çevriyazı) — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Alıştırma 1myders hazırladı
   Metinde geçen olumsuzluk ve zaman bildiren Arapça edatların işlevlerini inceleyerek 'lâ-' ve 'mâ-' edatlarıyla kurulan ikişer kelimeyi anlamlarıyla birlikte defterinize listeleyiniz.
   Yanıt / ipucu

   'lâ-' olumsuzluk bildirir (örn. lâ-mekân: mekânsız); 'mâ-' ise 'o şey ki' anlamıyla zaman ve yön kalıpları kurar (örn. mâ-ba'd: sonraki).
2. Alıştırma 2myders hazırladı
   Sahiplik bildiren 'zû' edatının ve özellikle dişil formu olan 'zât' kelimesinin tıp, botanik veya zooloji alanında Osmanlı döneminde üretilmiş terimlerdeki kullanım yerlerini araştırarak iki örnek bulunuz.
   Yanıt / ipucu

   'zât' edatı bilimsel terimlerde temel kurucu unsurdur; örneğin 'zâtü'l-cenb' (akciğer zarı iltihabı) ve 'zâtü'l-ercülü'l-mafsaliyye' (eklem bacaklılar) bu duruma örnek teşkil eder.
3. Alıştırma 3myders hazırladı
   Osmanlı Türkçesi metinlerinde yer alan kalıplaşmış dua ve beddua cümlelerinin metin içindeki işlevini tartışarak, 'sallallâhu aleyhi ve sellem' ifadesinin ardından Türkçe eklerin nasıl eklendiğini bir örnek üzerinden açıklayınız.
   Yanıt / ipucu

   Kalıplaşmış dua cümleleri metne doğrudan dahil olur ve Türkçe ekler bu ifadelerden sonra gelebilir; örneğin 'Resûlullâh sallallâhu aleyhi ve sellem'e indirilen kitap' kullanımında ek bu kurala göre eklenmiştir.
4. Alıştırma 4myders hazırladı
   Transkripsiyon kurallarına uygun olarak Türkçe kökenli kelimelerdeki ünlüler ile Arapça ve Farsça kökenli kelimelerdeki asli uzun ünlülerin nasıl gösterilmesi gerektiğini karşılaştırmalı olarak yazınız.
   Yanıt / ipucu

   Türkçe kelimelerdeki ünlüler transkripsiyonda uzun gösterilmez (örn. 'bu'), ancak Arapça ve Farsça kökenli kelimelerdeki asli uzun ünlüler mutlaka uzatma işaretiyle (ā, ī, ū) belirtilir.
5. Alıştırma 5myders hazırladı
   Ayın (ع) ve hemze (ء) harflerinin transkripsiyondaki gösterim biçimlerini inceleyiniz ve '‘osmân' ile '‘ömer' kelimelerini bu işaretlerin kullanımına dikkat ederek çevriyazı kurallarına göre defterinizde yeniden yazınız.
   Yanıt / ipucu

   Ayın harfi sola açık kavisli kesme işareti (‘) ile gösterilir. Verilen kelimeler bu kurala uygun olarak ‘osmân ve ‘ömer şeklinde transkribe edilir.